Voor wie is de Wet zorg en dwang?

De Wet zorg en dwang (Wzd) regelt wanneer mensen zorg krijgen terwijl zij daar niet (meer) zelf over kunnen beslissen of die zorg weigeren. Dit heet onvrijwillige zorg. In sommige gevallen kan dit ook leiden tot een onvrijwillige opname. De wet geldt voor mensen met een verstandelijke beperking en voor mensen met dementie of een andere aandoening van de hersenen.

Man en vrouw zitten samen aan tafel te luisteren

Direct naar

Wie komt in aanmerking?

Iemand tegen zijn wil opnemen mag alleen als er sprake is van ernstig nadeel. Dit betekent dat iemand zichzelf of anderen in gevaar brengt, of zichzelf niet goed verzorgt.
Soms is opname nodig. Dat kan op twee manieren: via een artikel 21-aanvraag of via de rechter. 
Bij een artikel 21-aanvraag is er geen actief verzet. Iemand werkt dan niet echt mee, maar zegt ook niet duidelijk nee. Vaak kan iemand niet goed meer zelf beslissen. Een rechterlijke machtiging is nodig als iemand zich verzet tegen de opname. Deze regels staan in de Wet zorg en dwang (Wzd). De Wzd geldt voor:

  • mensen met een verstandelijke beperking.
  • mensen met een ziekte van de hersenen, zoals dementie.
  • soms ook voor mensen met bijvoorbeeld het syndroom van Korsakov, de ziekte van Huntington of niet-aangeboren hersenletsel. In dat geval kan sprake zijn van een gelijkgestelde aandoening.

Wilt u een Wzd-aanvraag doen voor uw naaste?

Wilt u een aanvraag doen voor een Niet-vrijwillige opname? Doe dan eerst de check. De uitkomst van deze check laat zien of het zinvol is om een aanvraag te doen.

Naar de Niet-vrijwillige opnamecheck
Oudere dame aan tafel leest samen met jongere dame een brief

Bekijk de video voor meer informatie over een niet-vrijwillige opname

Animatie over onvrijwillige opname en verblijf bij de Wet zorg en dwang met duidelijke uitleg over het proces, wat CIZ doet en wat er nodig is.

Meer informatie over

Het aanvraagproces in 6 stappen

Voor een besluit tot opname en verblijf zijn er regels. Twijfelt u of een aanvraag mogelijk is? Doe dan eerst de niet-vrijwillige-opnamecheck op onze website. Zo ziet u snel of het zinvol is om een aanvraag te doen.

U stuurt het aanvraagformulier per post. Stuur ook de gevraagde documenten mee. Hulp nodig bij het invullen? U kunt terecht bij de zorgaanbieder, cliëntondersteuner of casemanager.

Wij nemen uw aanvraag in behandeling als deze compleet is. Mist er nog informatie? Dan vragen wij die bij u op of bij een zorgaanbieder van uw naaste.

Voor het onderzoek maken we een afspraak. We komen op bezoek bij uw naaste, of we plannen een beeldbelafspraak met u en uw naaste.

Zien we tijdens het onderzoek dat uw naaste of zijn vertegenwoordiger geen opname wil? Dan kijken we of een aanvraag voor een rechterlijke machtiging nodig is. We nemen hierover contact met u op.

Na het onderzoek nemen wij een besluit. Dit besluit krijg u binnen 6 weken. We leggen het eerst mondeling uit. Daarna ontvangt u ook een brief. Bewaar deze brief goed.

Krijgt uw naaste een besluit tot opname en verblijf? Dan kan hij worden opgenomen in een Wzd-geregistreerde accommodatie. U regelt de opname met de zorgaanbieder die bij uw naaste betrokken is.

Krijgt uw naaste géén besluit tot opname en verblijf? Dan kunt u met de zorgaanbieder overleggen wat op dit moment de beste oplossing is.

Uit ons onderzoek kan ook naar voren komen dat uw naaste of zijn vertegenwoordiger geen opname wil. Dan zetten we uw aanvraag om in een aanvraag voor een rechterlijke machtiging. We nemen hierover dan contact met u op.
 

Kan uw naaste niet meer veilig thuis wonen? En kan hij zelf niet (meer) goed beslissen of hij opgenomen wil worden? Dan kunt u voor hem een aanvraag doen voor een besluit tot opname en verblijf. Het aanvraagproces bestaat uit een paar stappen. Lees hier wat u kunt verwachten.

De rol van CIZ bij een aanvraag voor een besluit tot opname en verblijf

CIZ beoordeelt of iemand niet-vrijwillig opgenomen kan worden
Na een aanvraag voor een besluit tot opname en verblijf onderzoeken wij:

  • of er een onveilige situatie is voor uw naaste of zijn omgeving (ernstig nadeel);
  • of een opname nodig en passend is om de onveilige situatie te voorkomen of te stoppen;
  • of er nog andere opties zijn die minder invloed hebben op het leven van uw naaste en op zijn omgeving;
  • hoe uw naaste zelf over opname denkt;
  • of uw naaste zelf over opname kan beslissen;
  • hoe de vertegenwoordiger van uw naaste over opname denkt.
     
dame op huisbezoek met ouder echtpaar aan tafel

Rechterlijke machtiging

Een rechterlijke machtiging kunt u aanvragen als uw naaste duidelijk geen opname wil, maar dit voor de veiligheid wel nodig is.

Lees meer over de rechterlijke machtiging
Ouder echtpaar aan het ontbijt

Hulp bij uw aanvraag Cliëntondersteuning

Wilt u hulp of advies? Een cliëntondersteuner kan u helpen. Cliëntondersteuning is gratis en onafhankelijk. 

Lees meer over cliëntondersteuning
Begeleidster met ouder echtpaar aan tafel

Cliëntenvertrouwenspersoon Wzd

Wilt u hulp bij vragen of klachten over onvrijwillige zorg? Dan kunt u terecht bij een cliëntenvertrouwenspersoon Wzd. De cliëntenvertrouwenspersoon Wzd is onafhankelijk en gratis.

Lees meer over de cliëntenvertrouwenspersoon Wzd
Begeleidster met oudere dame

Onze folders

Wilt u meer weten over de Wet zorg en dwang (Wzd)? In onze folders vindt u meer informatie. 

Lees onze folders Bestel onze folders
oudere dame in stoel met rollator erachter

Veelgestelde vragen

Soms zorgt een aandoening voor dezelfde problemen als een verstandelijke beperking of een psychogeriatrische aandoening (zoals dementie). Waardoor iemand ook dezelfde zorg nodig heeft. Zo’n aandoening noemen we een ‘gelijkgestelde aandoening’.

Gelijkgestelde aandoeningen zijn: het syndroom van Korsakov, de ziekte van Huntington en niet-aangeboren hersenletsel (NAH). Als iemand een van deze aandoeningen heeft, kan de Wet zorg en dwang (Wzd) ook voor hem gelden.

De Wet zorg en dwang (Wzd) regelt wanneer iemand onvrijwillige zorg krijgt of niet vrijwillig opgenomen wordt. En op welke manier dat gebeurt.

De wet is er voor mensen met een verstandelijke beperking of een psychogeriatrische aandoening, zoals dementie. Soms is het voor de veiligheid nodig dat zij worden opgenomen, maar kunnen zij niet zelf inschatten wat goed voor hen is. Dan mogen zij volgens de Wzd onvrijwillige zorg krijgen, of niet vrijwillig worden opgenomen. Dit mag alleen als het écht niet anders kan. Een niet vrijwillige opname mag alleen in een Wzd-geregistreerde accommodatie. Op www.dwangindezorg.nl staat een overzicht van deze accommodaties.

De cliënt kan zelf een aanvraag doen of iemand machtigen. Op deze pagina leest u hoe u een aanvraag doet.

Meer veelgestelde vragen